Năm nay dịch sốt xuất huyết xuất hiện sớm trước 2-3 tháng, bắt đầu từ tháng 7. Theo ông Nguyễn Huy Nga - Cục trưởng Cục Y tế dự phòng và môi trường (Bộ Y tế) - thì lượng bệnh nhân nhiễm bệnh sốt xuất huyết ở Hà Nội tăng đột biến lên 11,8 lần so với cùng kỳ năm ngoái, mặc dù thời điểm này chưa phải là tháng đỉnh điểm của dịch sốt xuất huyết. Dịch sốt xuất huyết diễn ra đồng thời với dịch cúm H1N1, khiến nhiều người lầm lẫn và áp dụng cách chữa trị sai lầm cho sốt xuất huyết. Dân Luận xin giới thiệu tới độc giả những kiến thức cơ bản về dịch sốt xuất huyết để cùng nhau phòng chống, bảo vệ sức khỏe cho gia đình mình.

1. Sốt xuất huyết từ đâu đến?

Sốt xuất huyết, còn gọi là sốt dengue (đọc là đăng-gi), là sốt do virus dengue gây ra. Virus này có tất cả 4 chủng: Den-1, Den-2, Den-3 và Den-4. Người bệnh mắc phải chủng virus nào thì sẽ tạo ra khả năng miễn dịch với chủng virus đó suốt đời, NHƯNG lại có nguy cơ sốc dengue nếu tiếp tục mắc phải một chủng khác của virus dengue với phản ứng miễn dịch mạnh hơn lần đầu. Chính vì thế, những lần bị sốt xuất huyết sau đó NGUY HIỂM hơn, và những người đã bị sốt xuất huyết một lần không được chủ quan cho rằng mình đã miễn dịch với sốt xuất huyết. Trẻ em có nguy cơ nhiễm virus sốt xuất huyết cao hơn người lớn.

2. Muỗi vằn gây bệnh sốt xuất huyết

Virus sốt xuất huyết truyền từ người này sang người khác qua muỗi vằn. Loài muỗi này thích nơi ẩm thấp và tối tăm, chỉ muỗi cái mới đốt người và đốt vào ban ngày. Đây là những đặc điểm giúp chúng ta phòng tránh cho con em mình khỏi bị muỗi vằn đốt: Chú ý mặc quần áo dài tay vào ban ngày, không để trẻ chơi hoặc ngủ gần những nơi ẩm thấp và tối.

3. Dấu hiệu nhận biết sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết không có dấu hiệu rõ ràng dễ nhận diện, vì nó thay đổi từ người này sang người khác, tùy thể trạng. Sau khi bị muỗi vằn mang virus dengue đốt, người bệnh sẽ ủ bệnh từ 3 đến 15 ngày. Khi bệnh phát, dấu hiệu thường thấy nhất là đột ngột sốt cao 39-40^oC, người mệt mỏi, nhức đầu, đau sau hốc mắt, đau cơ, thường kèm theo đau họng, buồn nôn, nôn mửa, đau vùng thượng vị và tiêu chảy. Ở trẻ em, đau họng và đau bụng thường là những triệu chứng nổi trội.

Sau khoảng 3 ngày sốt cao, giai đoạn kết tiếp là hạ sốt nhưng xuất huyết. Tuy giai đoạn sốt cao biểu hiện có vẻ nguy hiểm, nhưng giai đoạn THỰC SỰ nguy hiểm của sốt xuất huyết diễn ra từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 8, khi mà người bệnh có thể đã đỡ sốt. Bệnh nhân lúc này sẽ bị xuất huyết (chảy máu) bên ngoài da (mẩn đỏ khắp người hoặc chảy máu cam v.v...) hoặc trong nội tạng (đi ngoài ra máu tươi hoặc phân màu nâu, đi tiểu ra máu, nôn ra có mầu nâu v.v...). Các mức độ nghiêm trọng của sốt xuất huyết bao gồm:

Dengue xuất huyết không sốc

• Ðộ I: Sốt kéo dài 2-7 ngày, kèm theo các dấu hiệu không đặc hiệu (nhức đầu, đau người...). Dấu hiệu dây thắt dương tính.
• Ðộ II: Dấu hiệu như độ I kèm theo xuất huyết ngoài da, niêm mạc, phủ tạng.

Dengue xuất huyết có sốc

• Ðộ III: có dấu hiệu suy tuần hoàn, huyết áp hạ hoặc kẹp, mạch nhanh yếu, da lạnh, người bứt rứt, vật vã.
• Ðộ IV: sốc sâu mạch nhỏ khó bắt, huyết áp không đo được, chân tay lạnh.

Xin nhắc lại: Sốc thường xảy ra vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 6 của bệnh, nhiệt độ hạ xuống đột ngột, da lạnh, tím tái, bệnh nhân vật vã, li bì. Đau bụng cấp. Những người có nguy cơ sốc cao là những người đã từng bị sốt xuất huyết trước đây, hoặc có sẵn cơ chế miễn dịch với một chủng virus do thừa hưởng từ người mẹ. Tuy không phải ai sốt xuất huyết cũng bị sốc, nhưng bệnh nhân vẫn cần được liên tục theo dõi và chuyển tới bệnh viện kịp thời, nếu không có thể dẫn tới tử vong.

4. Điều trị tại nhà

Khi có triệu chứng sốt như trên, do sốt xuất huyết là bệnh nguy hiểm nên bệnh nhân cần được đưa đi khám ngay để xác định đúng nguyên nhân gây sốt. Trong trường hợp sốt xuất huyết nhẹ, cách điều trị tại nhà như sau:

• Để bệnh nhân nghỉ ngơi, không vận động mạnh, không cho chạy nhảy (đối với trẻ)
• Cho ăn nhẹ: cháo, súp, sữa…
• Cho uống nhiều nước hơn bình thường, có thể dùng nước chín để nguội, nước Oresol (nước biển khô, cách pha: 1 gói pha vào 1 lít nước, uống 100-150ml nước/kg cân nặng/ngày), nước cam vắt, nước chanh đường…
• Hạ sốt với thuốc Paracetamol, lau nước ấm khi sốt cao.
• Không cho uống Aspirin (vì gây thêm xuất huyết), không cắt lễ hay cạo gió, không quấn kín hoặc mặc áo nhiều khi trẻ đang sốt, không cữ ăn, không nhịn uống.
• Lập tức đưa đến bệnh viện nếu người bệnh có dấu hiệu bệnh nặng lên bất ngờ

5. Diệt muỗi, giữ gìn môi trường để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng

Để tránh bị muỗi đốt, mặc quần áo dài tay cho trẻ, khi đi ngủ phải nằm màn, chọn chỗ khô ráo và sáng sủa để cho trẻ chơi đùa.

Dọn dẹp cống rãnh thường xuyên, tìm và vứt bỏ những vật đựng nước mưa ngoài trời, che đậy lu, vại, bể nước để ngăn muỗi đẻ. Phun thuốc diệt muỗi định kỳ, hoặc sử dụng hương diệt muỗi. Nếu có điều kiện có thể lắp đặt lưới chống muỗi ở cửa sổ và cửa ra vào.

Tuy nhiên, điều quan trọng là phải tạo ý thức giữ gìn môi trường chung cho cả cộng đồng, bởi trước những bệnh dịch này, một gia đình hay một cá nhân chống chọi lại dịch bệnh sẽ không có hiệu quả...

Nguồn: Tqvn2004, Dân Luận [1].

[1]: http://danluan.org/node/3047