Thời gian vừa qua tôi ít tham gia tranh luận về cúm, và quan sát là chủ yếu. Nhưng hôm nay có lẽ nên buột miệng ra vậy.

1. Cúm: Lo hay không lo?

Như đã nói một lần trước đây trên blog dịch cúm, hiện nay có nhiều luồn quan điểm trái chiều nhau về cúm H1N1/09, và vì đây là vấn đề thời sự quan trọng cho toàn thế giới và cả Việt Nam, nên cãi nhau cũng nhiều, và càng cãi càng hăng.

Hiện nay mức lây lan của cúm H1N1/09 trong cộng đồng là bao nhiêu? Ở VN chưa có câu trả lời chính xác, nhưng thế giới đã có một số ví dụ. Điển hình là ở England và xứ Wales (mà các phát thanh viên VN hay đọc là xứ Uên).

Xin lỗi là biểu đồ này của England và xứ Wales lấy từ BBC, và viết bằng tiếng Anh [1]. Trong biểu đồ, ta thấy một số điểm quan trọng:

1. Trước giữa tháng 5 (tuần 24 trở về trước), số ca cúm H1N1/09 (đường vạch đỏ) rất ít, và dưới ngưỡng thấp của mùa cúm thông thường (đường "Baseline threshhold" trên biểu đồ, 25 ca/100.000 dân). Tuy từ nữa sau tháng 5 trở đi, số ca này tăng nhanh, nhưng vẫn chưa vượt qua ngưỡng "dịch cúm đang hoạt động" (đường "Epidemic activity" trên biểu đồ, tỉ lệ ca nhiễm là 200 ca/100.000 dân).
2. Dù chưa đến ngưỡng dịch cúm đang hoạt động, nhưng số ca nhiễm cúm H1N1/09 hiện đang vọt lên với tốc độ chóng mặt. Chỉ trong vòng 7 ngày vừa qua, số ca nhiễm cúm mới tại England đã tăng lên thêm 100.000 [2], gấp đôi con số tổng cộng đến 1 tuần trước đó.
3. Sự tăng vọt của số ca nhiễm cúm trong thời gian này là cực kỳ bất bình thường so với các năm trước đó (3 đường vạch còn lại), và chưa có bất kỳ dấu hiệu nào của sự nhiễm cúm sẽ dừng lại.

Nếu dựa vào điểm 1 ở trên, những người lạc quan sẽ vẫn vui vẻ mà nói rằng "không lo" vì cúm chưa đến nỗi quá phổ biến trong cộng đồng.

Nhưng khi nhìn vào điểm 2 và 3, thời gian lạc quan này của họ sẽ không còn bao lâu nữa. Vấn đề cúm đạt đến ngưỡng dịch (hơn 200 ca/100.000 dân) sẽ chỉ là vấn đề vài tuần thời gian.

Vậy thì nên "lo".

2. Nhưng sợ hay không sợ?

Theo tôi, không việc gì phải sợ.

Cúm H1N1/09 có tỉ lệ gây tử vong tương đương so với cúm thông thường, và hiện dao động trong khoảng trung bình là 1,5/1.000 ca.

Xin hỏi ở VN có ai không dám đi ra đường vì sợ sẽ bị xe cán chết không?

Tỉ lệ tử vong do tai nạn giao thông mỗi năm tại VN là 0,16/1.000 dân (khoảng 14.000 ca/86.000.000 dân).

Hay nói khác đi, bạn đi ra đường thì khả năng sẽ bị xe cán chết thấp hơn bị cúm giết chết khoảng 10 lần.

Nhưng chắc chắn là tỉ lệ bị tai nạn giao thông nhưng chỉ bị thương mà không chết sẽ cao hơn là chết đến vài lần. Tôi không có số liệu, nhưng tôi đoán là khoảng 10 lần. Hay là tỉ lệ bị tai nạn giao thông tại VN là 1,6/1.000 dân.

Đây là con số tương đương với tỉ lệ tử vong do bị cúm H1N1/09.

Tại VN, có ai sợ bị tai nạn mà lại không dám lái xe đâu? Vì vậy, cũng không việc gì phải sợ chết vì cúm H1N1/09 do hai tỉ lệ này là bằng nhau.

3. Giới chuyên môn phải khuyến cáo đúng

Phần này tôi trực tiếp muốn tranh luận về quan điểm khoa học với ý của một bạn đọc (là chuyên gia y tế tại VN) trên blog Minh Biện [3].

Xin trích lại ý kiến này, có sửa lại vài lỗi chính tả và bỏ dấu:

"Theo CDC về cúm thường: thì có khoảng 30.000.000 người Mỹ nhiễm bệnh mỗi năm, trung bình trên 200.000 người nhập viện (430.960 người năm 97-98), 36.000 người chết, riêng thống kê của NY là khoảng 2.000 người chết. Swine Flu thì nguy hiểm thì ai cũng biết rồi, nhưng riêng Swine Flu thôi đã đem nhiều lợi nhuận cho Roche, Gilead, Glaxo và Biota. Năm 2006, Tamiflu sales lên đến 2,2 tỷ. Roche trả Gilead a 22% royalty on sales và Glaxo trả Biota a 7% royalty (2004, 2 anh này thưa nhau chí chóe về lợi nhuận từ Relenza, Tamiflu:Relenza = 3:1).

Swine Flu gây tổn thất kinh tế cho một số ngành du lịch, hàng không trên toàn thế giới, nhưng đồng Dollar lại mạnh lên vì do ảnh hưởng kinh tế thế giới do đại dịch, các anh investors của ta chạy vào tiền Mỹ để tỵ nạn hết. Tôi thấy, không biết có bị đại dịch toàn thế giới không nhưng Mỹ vẫn đang có lợi vì "céo hum".

@XeKo: Giống ở điểm là dân trí VN thấp nên dễ bị hại. Ngay cả người đã từng khuyên 1 trẻ phạm pháp và đương kim thứ trưởng bộ an ninh nhưng xử thế không hiểu luật và phạm luật. Còn cúm gia súc cũng thế, nó có gì mà sợ? Tới giờ này tỷ lệ tử vong do nó gây ra còn thấp hơn cúm thường mà? Giống năm 2005, cúm gà đã làm biết bao nhiêu doanh nghiệp và nông dân VN sạt nghiệp. Ngày xưa, khi tôi còn là học sinh, nhà tôi ở quê cũng đã từng nuôi gà, cúm gà làm gà cu rụ cứ ngẻo đầu, ngủ gục và chảy nước giải, tôi tự làm thịt ăn có sao đâu? Bây giờ, thời đại thông tin, thổi phồng chỉ để nuôi các hãng dược, ăn chia giữa các cường quốc và tầng lớp cầm quyền trong mua bán vaccin và dược phẩm thôi."

Đúng là một vài hãng dược phẩm có lợi khi bán được thuốc. Nhưng trên thế giới, các hãng này cũng không thể nào làm mưa làm gió vì có nhiều thế lực khác muốn phá thế độc quyền của các hãng này. Điển hình là Tổ chức Sức khỏe Thế giới (WHO) đã đề nghị các hãng sản xuất vắc xin cúm H1N1/09 viện trợ 10% tổng lượng vắc xin này cho các nước đang phát triển, và nhiều nước muốn tự sản xuất Tamiflu. Muốn ăn tiền khi có dịch cũng không dễ vì sẽ gặp nhiều phản đối.

Nhưng không phải chỉ vì thấy các hãng dược có lời khi bán thuốc thì ta lại không mua thuốc nữa, và khuyến khích người khác không cần mua thuốc. Đặc biệt, giới bác sĩ chuyên môn (như bạn đọc ở trên) lại càng không nên tuyên bố như vậy vì sẽ làm nhiễu loạn người dân bình thường.

Cúm H1N1/09 tuy không quá độc để gây tỉ lệ tử vong cao, nhưng lại có khả năng lây lan nhanh trong cộng đồng. Cúm là một bệnh rất khó chịu, và cũng như các bệnh khác, càng tránh bị bệnh càng tốt.

Cúm H5N1 là loại có độc tính gây tử vong cực cao, dao động từ 30-70% số ca nhiễm. Riêng tại VN trong vài năm gần đây, tỉ lệ tử vong do virus H5N1 gây ra là 100% (nguồn: liên lạc cá nhân của HXT).

Một bác sĩ không thể nào tuyên bố rằng ăn thịt gà bị cúm là không có vấn đề gì.

Ông nên hiểu có thể "thời xưa" trong câu ông phát biểu là lúc virus H5N1 chưa có độc tính cao và lây lan như hiện nay. Thời xưa có thể là ăn gà cúm thì vẫn sống, nhưng thời nay, ăn gà H5N1 thì chắc chắn sẽ gặp rất nhiều rũi ro.

--------------------

[1] http://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/ferguswalsh/2009/07/keeping_a_sense_of_proportion.html

[2] http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/8163930.stm

[3] http://www.minhbien.org/?p=853&cpage=4#comment-17112

Hồ Xuân Thiện