Các chính phủ và lãnh đạo y tế đã thực hiện các bước chưa từng có để kiểm soát đại dịch đầu tiên trong 40 năm qua - nhưng với virus cúm heo bây giờ tìm đang dần giảm đi, câu hỏi trên cửa miệng của mọi người là có phải chúng ta đã phản ứng thái quá?

Đó là một buổi chiều thứ Sáu trong tháng Tư khi các báo cáo bắt đầu nổi lên từ Mexico về một virus cúm mới.

Trong tuần lễ sau đó, các hàng tin chính đã cảnh báo "cúm heo giết người" sẽ quét toàn thế giới.

Đại dịch cúm toàn cầu sau đó được tuyên bố đã xuất hiện, các chính phủ bắt đầu phân phối các loại thuốc chống cúm họ đã dự trữ, và các công ty nhảy vào sản xuất vắc xin.

Tuy nhiên, mức độ khẩn cấp của các tháng đầu tiên lại được hiện nay cho là đã nhầm lẫn vì virus dường như đang biến mất mặc dù thực tế châu Âu đang ở giữa một mùa đông cực lạnh.

Tại Anh, mức độ của bệnh cúm là thấp hơn những gì được dự kiến diễn ra so với trong thời gian của một mùa đông trung bình. Và với 360 ca tử vong cho đến nay, câu hỏi đang được hỏi về việc liệu giới chức y tế đã phản ứng thái quá.

Chi phí tài chính của việc chuẩn bị cho đại dịch vẫn chưa được tính toán.

Tuy nhiên, có khả năng là các hoá đơn này sẽ lên đến nhiều triệu bảng Anh vì Tamiflu và Relenza - các loại thuốc chống virus, có thể làm giảm các triệu chứng của bệnh cúm - và vắc xin đã được mua cho toàn dân.

Chỉ trích

Chính phủ Vương quốc Anh bây giờ đang nghĩ xem liệu có nên dừng mua vắc xin họ đã đặt hàng vì các chuyên gia dự đoán cúm heo rất có thể không tăng lại trong tương lai. Một cách khác là bán vắc xin sang các nước khác hoặc viện trợ cho các nước đang phát triển.

Trong khi đó, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã thông báo sẽ xem lại cách xử lý của họ đối với đại dịch này.

Chủ tịch Ủy ban Y tế Hội đồng châu Âu Wolfgang Wodarg là một trong những nhà phê bình gay gắt nhất.

Ông nói rằng các chuyên gia đã bị ảnh hưởng sai lệch của ngành công nghiệp dược phẩm, và đặt câu hỏi xem một virus đã được chứng minh là nhẹ như vậy sao lại có thể được phân loại thành đại dịch.

Mốc thời gian cúm

• 24/04 - Các báo cáo của chủng cúm mới ở Mexico bắt đầu xuất hiện.
• 11/06 - WHO tuyên bố cúm heo chính thức là đại dịch.
• 14/06 - Ca tử vong tại Anh đầu tiên do cúm heo.
• 30/07 - Số ca bệnh hàng tuần lên đến 110.000 tại England.
• 21/10 - Vương quốc Anh bắt đầu chiến dịch tiêm phòng.
• 12/01 - WHO công bố xem lại cách xử lý cúm heo của họ.

Thật vậy, tỷ lệ tử vong trong số những người bị nhiễm bệnh ở Anh khá thấp, chỉ 0,026%. Gì nữa, hàng trăm ngàn người được cho là đã bị nhiễm bệnh nhưng không biểu hiện bất kỳ triệu chứng gì.

Ngài Liam Donaldson, người lãnh đạo y tế của chính phủ và là nhân vật đứng mũi chịu sào trước công chúng trong cuộc chiến chống cúm heo, đang phải chịu nhiều chỉ trích là chính ông đã phản ứng thái quá.

Vào đầu mùa hè, ông đã công bố số liệu rằng hơn 60.000 người có thể chết trong mùa đông này ở Vương quốc Anh.

Con số này sau đó đã được giảm xuống còn 1.000 - và thậm chí con số đó bây giờ cũng có vẻ là cao hơn thực tế.

Ngài Liam, người là động lực đằng sau công việc phòng chống cúm và làm cho Vương quốc Anh là một trong những quốc gia chuẩn bị đối phó với cúm tốt nhất trên thế giới, luôn luôn cho rằng phải dự tính cho điều tồi tệ nhất sẽ xảy ra.

Ông nói rằng biện pháp mạnh là "một thẻ bảo hiểm và cứu mạng người".

Chuyên gia chính sách sức khỏe Sandra Mounier-Jack thuộc Trường Vệ sinh và Sức khỏe Y học Nhiệt đới London (London School of Hygiene and Tropical Medicine) cũng thông cảm với ngài Liam.

Bà nói: "Vấn đề là chúng ta đã không biết chủng cúm sẽ nghiêm trọng như thế nào. Sẽ là tệ hơn rất nhiều nếu nó là cúm gà.

"Những điều này là không thể đoán trước được và nếu bạn không dùng các biện pháp phòng ngừa đúng, bạn phải bị chỉ trích.

"Bạn có thể tranh luận rằng Vương quốc Anh đã không nên mua vắc xin quá nhiều.

"Một trong những vấn đề là tất cả các quy hoạch của WHO và các chính phủ quốc tế đều cho rằng cúm heo sẽ là một virus nguy hiểm và do đó kế hoạch khẩn cấp đã bao gồm nhiều điều như huỷ bỏ các kế hoạch ít khẩn cấp hơn.

"Nhưng cách này không thực sự phù hợp để chống một chủng virus nhẹ, đó là những gì chúng ta đã bị. Trong tương lai chúng ta có thể có một cách tiếp cận nhiều cấp bậc, và chúng ta có các cấp độ khác nhau để phản ánh mức độ nghiêm trọng."

Mối quan hệ

Mặc dù vậy, bà Mournier-Jack tin rằng kinh nghiệm trong đại dịch lần này sẽ được đánh giá tốt ở Vương quốc Anh.

"Chúng tôi đã thấy Quỹ NHS (Quỹ Y tế Quốc gia) thảo luận các với hội đồng thành phố, ngành chữa cháy, vân vân. Các mối quan hệ đã được xây dựng và đó là những điều có ích trong tương lai."

Giáo sư Steve Field thuộc Trường Bác sĩ Hoàng Gia (Royal College of GPs) đồng ý. "Chúng ta đã rất may mắn là nó không phải là virus dữ dằn, khó chịu như chúng ta đã sợ. Nếu nó là dữ như vậy và chúng ta đã đứng yên không làm gì, thì chúng ta xứng đáng bị chỉ trích."

Các chuyên gia khác cũng cảnh báo chính phủ rằng hiện nay không nên quá tự mãn vì số lượng các ca nhiễm mới hàng tuần đã giảm xuống dưới 5.000 tại England - so với đỉnh cao là hơn 100.000 vào mùa hè vừa qua.

Giáo sư John Oxford, một trong những nhà virus cúm gia hàng đầu của Vương quốc Anh, nói: "Tôi sẽ không ngồi chơi cho đến tháng Hai hoặc tháng Ba. Virus này luôn có thể đột biến. Virus chưa thực sự nhiễm mạnh lên người cao tuổi và nếu có thì chúng ta có thể sẽ thấy nhiều ca tử vong hơn.

"Ngoài ra còn có nguy cơ nó có thể trở lại vào mùa đông tới - điều này đã xảy ra trong đại dịch trước đây."

Ông cũng chỉ vào kinh nghiệm của các nước kém phát triển hơn như một cảnh báo về những gì có thể đã xảy ra nếu Vương quốc Anh đã không chủ động.

Tại Ukraine, chính phủ đã bị áp lực lớn sau khi số lượng ca cúm tăng mạnh đột biến làm cho các bệnh viện bị tràn ngập bởi bệnh nhân, rồi đưa đến các hạn chế về đi lại.

Giáo sư Oxford nói: "Phương pháp tiếp cận tại Vương quốc Anh chắc chắn đã giúp giảm thiểu tác động của virus này."

Hồ Xuân Thiện dịch, bài tiếng Anh của Nick Triggle, Phóng viên Y tế, BBC News (Did UK get it right on swine flu?, http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/8458668.stm)