1. Thuốc: "kháng virus" hay "chống virus"?

Trong tiếng Việt, "antiviral drugs" như Tamiflu nên được dịch là thuốc "kháng virus" hay là "chống virus"? 2 cách gọi này được nhiều người, kể cả chuyên gia y tế [1], sử dụng một cách tương đương hoặc lẫn lộn.

"Kháng" hay "chống"? Giới bình dân thì có thể không nhận thấy khác biệt gì, nhưng giới khoa học nên bàn thêm cho chính xác.

Kháng: từ phản nghĩa là "nhiễm", diễn tả tính chất, nói về một tính đối nghịch tự có của sinh vật với một tác nhân gây hại từ bên ngoài. Ví dụ, người có khả năng đề kháng cao với thì sẽ ít bị bệnh tật. Kháng thường được dịch sang tiếng Anh là resistant.

Chống: có nghĩa là chống lại, đánh lại, diễn tả hành động của một sinh vật chống trả lại một tác nhân gây hại từ bên ngoài.

Theo tôi, các thuốc như Tamiflu nên gọi là thuốc chống virus thì chính xác hơn vì nó giúp cơ thể người chống chọi virus cúm.

Tôi nhớ mãi, trong một cuộc seminar lúc tôi còn học thạc sĩ, một bà giáo nêu ra vấn đề nên gọi gene kháng là "resistant gene" hay "resistance gene". Từ nào cũng là là kháng cả, nhưng resistant là tính từ, miêu tả rằng tự gene này có khả năng kháng lại dịch hại. Nhưng như thế là sai, vì gene không có khả năng kháng, nó chỉ mang tính kháng của sinh vật mà thôi. Resistance là danh từ, nói lên rằng gene này mang tính kháng cho vật chủ của nó. Vì vậy, resistance gene đúng hơn.

2. Pandemic = "đại dịch"?

Epidemic = dịch.

Pandemic = dịch rộng lớn, xuất hiện trên nhiều quốc gia trên thế giới.

Việt Nam ta dùng chữ "đại dịch" tương đương với "big epidemic", nôm na ra là "dịch nặng".

Nhưng "dịch rộng lớn" có ý nghĩa khác hoàn toàn với "dịch nặng". Theo định nghĩa các pha cúm của Tổ chức Sức khỏe Thế giới (WHO), pha 6 (pandemic phase) chỉ ra rằng bệnh đang lan rộng trên nhiều vùng địa lý khác nhau trên thế giới [2].

Vì vậy, VN có thể có "dịch nặng", nhưng không thể nào có pandemic theo đúng nghĩa của từ tiếng Anh này.

Lang mang tí, nhưng tôi chỉ muốn thảo luận về sự chính xác trong từ ngữ khoa học.

Xin các bậc thâm nho và thâm latin vào đây tranh luận để tôi mở rộng tầm nhìn.

--------------------

[1] http://www.wpro.who.int/vietnam/sites/dcc/pandemic_flu/, mặc định là tiếng Anh, chọn nút "Tiếng Việt" để đọc

[2] http://dichbenh.com/index.php/kien-thuc-cum/79-cac-pha-canh-bao-mot-dai-dich-cum-cua-who

Hồ Xuân Thiện

Thảo luận về bài viết này tại đây: http://dichbenh.com/blog/?p=20